4 - در پيشگويى و راههاى مختلف آن : ابن قتيبه اين قطعه را زير عنوان « مذاهب العجم فى العيافه و الاستدلال » ( روشهاى ايرانيان در عيافت و استدلال به آن ) و با عبارت « قراءت فى الآيين » نقل كرده . پيشگويى ، يعنى استدلال از برخى رويدادهاى غيرعادى بر حدوث امرى در آينده در نزد گذشتگان اعتبار فراوان داشته و كم‌وبيش در ميان همهء ملتها معمول بوده و امروز هم هست . با اين فرق كه در ميان مردم بدوى و صحرانشين كه با نوشتن سروكارى نداشته‌اند اين‌گونه عقائد هم صورتى ساده و بدوى داشته و در ميان مردمى كه پيشرفته‌تر بوده‌اند و با نوشته و كتاب سروكار داشته‌اند شكلى پيچيده‌تر يافته و در كتابها تدوين شده و به صورت يكى از معارف عصر درآمده است و تا آنجا كه اطلاع در دست است به جز آنچه در آيين‌نامه بوده و پاره‌اى از آن در عيون الاخبار نقل شده چهار كتاب يا رساله ديگر هم در اين زمينه در زبان پارسى وجود داشته كه به عربى هم ترجمه شده بوده ولى اثرى از آنها نمانده است . نام آنها را ابن نديم در الفهرست بدين‌گونه آورده . 1 - كتاب التاج و ما تفاءلت به ملوكهم . « 1 » 2 - كتاب زجر الفرس . « 2 » 3 - كتاب الفأل لاهل فارس . « 3 » 4 - كتاب الاختلاج على ثلاثه اوجه للفرس . « 4 » دربارهء اين كتاب اخير اين توضيح بايد اضافه شود كه اختلاج عبارت است از حركت بدون اراده اندامها يا عضلات مختلف بدن انسان كه معمولا به آن پريدن مىگويند . اين امر يك حادثهء طبيعى است كه پزشكان قديم بعضى آن را نشانهء اختلال و ضعف در بعضى اعصاب دانسته‌اند و بعضى ديگر برعكس آن را نشانهء قدرت و استقامت آنها . در هرحال از آنجا كه اين امر تا حدى غيرطبيعى و غيرارادى بوده موجب پيدايش باورهايى در ميان عامّه گرديده و آن را نشانهء

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 118 . ( 2 ) . الفهرست ، ص 314 . ( 3 ) . الفهرست ، ص 314 . ( 4 ) . الفهرست ، ص 314 .